Soğuk Savaş’ın sert rüzgârları eserken, nükleer savaş korkusu dünyanın üzerinde kara bir bulut gibi dolaşırken sahneye çıkan bu lider, sadece bir ülkenin değil, küresel siyasetin yönünü değiştirdi. Kimileri için kahraman, kimileri için ise bir imparatorluğu dağıtan adamdı. Ama herkes için tartışmasız biçimde tarihin akışını etkileyen bir figürdü.
1931 yılında Rusya’nın güneyinde dünyaya gelen Gorbaçov, mütevazı bir çiftçi ailesinin çocuğuydu. Sovyetler Birliği’nin katı ideolojik atmosferinde yetişti. Genç yaşta Komünist Parti’ye katıldı ve hızla yükseldi. 1985 yılında Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri olduğunda ülke ekonomik krizlerle boğuşuyor, halk yoksulluk ve özgürlük eksikliğiyle karşı karşıya kalıyordu. Dünya ise ABD ile Sovyetler arasında süren Soğuk Savaş gerilimi nedeniyle diken üstündeydi.
Gorbaçov’un liderliği farklıydı. O, sistemi olduğu gibi sürdürmek yerine değiştirmeyi seçti. “Perestroyka” (yeniden yapılanma) ve “Glasnost” (açıklık) politikalarıyla Sovyet sistemini reforme etmeye girişti. Perestroyka ekonomik yapıyı canlandırmayı amaçlarken, Glasnost halkın daha fazla söz sahibi olmasını ve basının daha özgür olmasını sağladı. Bu adımlar, yıllarca kapalı kalmış bir toplumda adeta bir kapının aralanması gibiydi.
Ancak reformlar beklenmedik sonuçlar doğurdu. Halk, daha fazla özgürlük talep etmeye başladı. Sovyetler Birliği’ne bağlı cumhuriyetlerde bağımsızlık hareketleri güç kazandı. Doğu Avrupa ülkeleri birer birer Sovyet etkisinden uzaklaştı. 1989’da Berlin Duvarı’nın yıkılması, Soğuk Savaş’ın sembolik sonu oldu. Gorbaçov bu sürece askeri müdahalede bulunmadı. Bu karar, dünya çapında takdir topladı.
Gorbaçov’un ABD Başkanı Ronald Reagan ile yürüttüğü görüşmeler de tarihe geçti. İki lider arasında imzalanan nükleer silahların azaltılmasına yönelik anlaşmalar, küresel güvenlik açısından dönüm noktasıydı. Bu çabaları nedeniyle Gorbaçov, 1990 yılında Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü.
Ancak içeride durum farklıydı. Ekonomik sıkıntılar devam ediyor, reformlar kısa vadede refah getirmiyordu. Muhalifler güçleniyor, parti içi sertlik yanlıları Gorbaçov’u eleştiriyordu. 1991 yılında gerçekleşen başarısız darbe girişimi, Sovyetler Birliği’nin çözülme sürecini hızlandırdı. Aynı yılın sonunda Sovyetler Birliği resmen dağıldı ve Gorbaçov görevinden istifa etti.
Gorbaçov’un mirası hâlâ tartışmalı. Batı dünyasında barışın mimarlarından biri olarak anılırken, Rusya’da bazı kesimler onu süper gücün çöküşünün sorumlusu olarak görüyor. O ise hayatının sonuna kadar reformların gerekli olduğuna inandığını söyledi.
Gorbaçov, liderliğin sadece güç kullanmak olmadığını gösterdi. Bazen gerçek cesaret, silahları susturmak ve değişime izin vermektir. Onun hikâyesi, bir sistemin içinden çıkıp o sistemi dönüştürmeye çalışan bir liderin hikâyesidir. Dünya siyasetinde bıraktığı iz, hâlâ silinmiş değildir.
