Basketbolda verimlilik puanı (PIR) nasıl hesaplanır? Formül ve örnek

PIR (Performance Index Rating), oyuncunun olumlu istatistiklerinden olumsuz istatistiklerinin çıkarılmasıyla bulunan verimlilik puanıdır. Formülü, adım adım örnek hesabı ve sınırlarını açıkladık.

Maç sonu kutu skorunda oyuncu adının yanında gördüğünüz "PIR" ya da "verimlilik" sütunu tek bir formülle hesaplanır: Sayı, ribaund, asist, top çalma, blok ve kazanılan fauller toplanır; kaçan saha içi şutlar, kaçan serbest atışlar, top kayıpları, bloklanan şutlar ve yapılan fauller çıkarılır. Sonuç, oyuncunun kutu skoru katkısını özetleyen tek bir sayıdır. Bu ölçüt, spor istatistiklerini dört branşta ele aldığımız rehberin basketbol bölümünün ilk adımıdır.

PIR formülü

Avrupa basketbolunda kullanılan PIR (Performance Index Rating) formülü şöyledir:

PIR = (Sayı + Ribaund + Asist + Top çalma + Blok + Kazanılan faul) − (Kaçan saha içi şut + Kaçan serbest atış + Top kaybı + Bloklanan şut + Yapılan faul)

NBA ve bazı istatistik sitelerinde benzer mantıkla hesaplanan "efficiency" (EFF) ölçüsü kullanılır; ancak faul ve bloklanan şut gibi kalemleri içermediği için PIR ile birebir aynı değildir.

Adım adım örnek hesap

Bir oyuncunun maç istatistikleri şöyle olsun:

• 18 sayı: 6/12 iki sayılık, 1/4 üç sayılık, 3/4 serbest atış
• 7 ribaund, 4 asist, 2 top çalma, 1 blok
• 5 kazanılan faul, 3 yapılan faul
• 3 top kaybı, 1 bloklanan şut

Önce sayıyı kontrol edelim: 6 × 2 + 1 × 3 + 3 = 18. Doğru.

20 PIR, iyi bir maç performansına işaret eder. Aynı 18 sayıyı 20 şut deneyerek atan bir oyuncunun PIR'i, kaçan şutlar nedeniyle belirgin biçimde daha düşük çıkardı.

PIR neyi iyi ölçer?

PIR'in en büyük avantajı basitliğidir. Kutu skorundaki her veri kullanıldığı için oyuncunun maça katkısını hızlıca özetler. Çok şut deneyip az isabet bulan oyuncuları cezalandırır, top kaybını ve faul sorunlarını görünür kılar. EuroLeague'de haftanın ve sezonun öne çıkan oyuncularının belirlenmesinde de PIR'e sıkça başvurulur; ligin yapısı ve sezon akışı için EuroLeague formatını anlatan yazımıza göz atabilirsiniz.

PIR'in sınırları

• Savunmayı eksik ölçer: Rakibinin şutunu zorlaştıran, yardım savunmasına gelen ama top çalamayan bir oyuncunun katkısı PIR'e yansımaz.
• Şut değerini hesaba katmaz: Kaçan bir üçlük ile kaçan bir turnike aynı ölçüde eksi yazılır; üç sayılık şutun daha değerli olduğu ayrıca dikkate alınmaz.
• Ribaund avantajı: Pota altı oyuncuları ribaund ve blok sayesinde genellikle daha yüksek PIR alır; şut yaratma yükünü taşıyan guardlar ise daha düşük kalabilir.
• Süre etkisi: Toplam değer olduğu için daha çok süre alan oyuncu doğal olarak daha yüksek PIR toplar. Karşılaştırmada dakika başına değerlere bakmak daha adildir.

Şut verimini daha doğru ölçmek için true shooting ve efektif isabet yüzdesi kullanılır. Sahadayken takıma etkisini görmek içinse artı-eksi istatistiğini anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

PIR'i doğru yorumlamak için öneriler

1. Tek maç yerine birkaç maçlık ortalamaya bakın.
2. Oyuncunun süresini ve rolünü hesaba katın.
3. Aynı mevkideki oyuncuları birbiriyle karşılaştırın.
4. PIR'i şut verimliliği ve savunma gözlemleriyle birlikte değerlendirin.

Dakika başına PIR ile karşılaştırma

Toplam PIR, oyuncunun sahada geçirdiği süreden doğrudan etkilenir. Bu yüzden farklı sürelerde oynayan oyuncuları karşılaştırmak için PIR'i dakikaya bölmek ve ortak bir süreye ölçeklemek yararlıdır. Örneğin 30 dakikada 18 PIR üreten bir oyuncu dakikada 0,60 PIR üretmiştir. 15 dakikada 12 PIR üreten yedek oyuncu ise dakikada 0,80 PIR ile daha verimli görünür.

Bu karşılaştırmada iki uyarıyı akılda tutmak gerekir. Birincisi, az süre alan oyuncuların verileri küçük örneklem nedeniyle dalgalıdır; bir iki iyi maç oranı çok yükseltebilir. İkincisi, yedek oyuncular çoğu zaman rakibin de yedekleriyle karşılaşır; ilk beşteki bir oyuncunun daha güçlü rakiplere karşı oynadığı unutulmamalıdır.

Takım düzeyinde ise PIR toplamı, maçın istatistiksel olarak hangi takım lehine geçtiğine dair kaba bir fikir verir. Ancak maçı kazandıran şey sayıdır; PIR toplamı yüksek olan takımın kaybettiği maçlar da görülür. Özellikle çok sayıda ribaund toplayıp şutlarını kaçıran takımlar, yüksek PIR toplamına rağmen yenilebilir.

Sık sorulan sorular

PIR eksi olabilir mi?

Evet. Az süre alıp şutlarını kaçıran, top kaybı ve faul yapan bir oyuncunun PIR'i sıfırın altına düşebilir.

Ribaundlar hücum ve savunma diye ayrılır mı?

PIR formülünde toplam ribaund kullanılır; hücum ve savunma ribaundları aynı değerdedir.

PIR ile PER aynı şey mi?

Hayır. PER, NBA'de kullanılan ve tempo, lig ortalaması gibi düzeltmeler içeren çok daha karmaşık bir ölçüdür. PIR ise kutu skoru verilerinin basit toplamıdır.

PIR'e göre en değerli oyuncu seçilir mi?

PIR, haftalık ve sezonluk ödül tartışmalarında sıkça referans alınır; ancak ödüller çoğu zaman takım başarısı ve oylama gibi başka unsurları da içerir. PIR tek başına belirleyici değildir.

İlgili HaberRockets, Warriors’ı Mağlup Etti! Alperen Şengün Triple-Double’ı Kaçırdı