True shooting ve efektif isabet yüzdesi: TS% ile eFG% farkı ne?

eFG% üç sayılık şutlara ek ağırlık vererek saha içi isabeti düzeltir; TS% ise serbest atışları da ekleyerek şut başına sayı verimini ölçer. İki formülü örnek oyuncu hesaplarıyla karşılaştırdık.

Kısaca: Efektif saha içi yüzdesi (eFG%), üç sayılık isabetlere yarım isabet ekleyerek klasik saha içi yüzdesini düzeltir; gerçek şut yüzdesi (true shooting, TS%) ise buna serbest atışları da katarak oyuncunun şut denemesi başına ürettiği sayı verimini ölçer. İkisi de "kaç şutla kaç sayı?" sorusuna klasik yüzdeden daha doğru cevap verir. Bu yazı, spor istatistikleri rehberimizin basketbolda şut verimliliğini ele alan bölümüdür.

Klasik saha içi yüzdesi neden yetersiz?

Saha içi isabet yüzdesi (FG%), isabetli şut sayısını denenen şut sayısına böler. Ancak iki sayılık ve üç sayılık şutları aynı kefeye koyar. Yüzde 40 isabetle üçlük atan bir oyuncu, şut başına 1,2 sayı üretir; yüzde 50 isabetle iki sayılık atan bir oyuncu ise şut başına 1,0 sayı. Klasik yüzdeye bakan biri ikinci oyuncuyu daha verimli sanır, oysa tersi doğrudur. Üç sayı çizgisinin oyunu nasıl dönüştürdüğünü üç sayı çizgisinin tarihini anlatan yazımızda ele almıştık.

eFG% (efektif saha içi yüzdesi)

eFG% = (İsabetli saha içi şut + 0,5 × İsabetli üçlük) ÷ Denenen saha içi şut

Her isabetli üçlüğe yarım isabet eklenir; çünkü üçlük, ikilikten yüzde 50 daha değerlidir. eFG% serbest atışları hesaba katmaz.

TS% (gerçek şut yüzdesi)

TS% = Sayı ÷ (2 × (Denenen saha içi şut + 0,44 × Denenen serbest atış))

Paydaki ifade, "gerçek şut denemesi" olarak düşünülebilir. Serbest atışların 0,44 ile çarpılmasının nedeni, her serbest atış denemesinin tam bir hücum harcamamasıdır: İki serbest atış genellikle tek bir hücuma karşılık gelir, üç sayılık şutta faulde üç atış, sayı ve faul durumunda tek atış kullanılır. 0,44 katsayısı bu durumların ortalamasına dayanan, yaygın kabul görmüş bir yaklaşımdır.

Örnek: İki oyuncunun karşılaştırması

Hesabın ayrıntısı: Oyuncu A için gerçek şut denemesi 18 + 0,44 × 6 = 20,64; Oyuncu B için 14 + 0,44 × 2 = 14,88.

Oyuncu A daha çok sayı atmış ama bunun için daha çok şut harcamış. Üçlükler ve serbest atışlar onun verimini klasik yüzdeye göre yukarı çekiyor (%44,4'ten %58,1'e). Oyuncu B ise pota yakınından yüksek isabetle oynayan bir uzun oyuncu profili çiziyor. TS% iki oyuncuyu aynı ölçekte karşılaştırmayı mümkün kılıyor.

TS% ve eFG% ne zaman kullanılır?

TS% ile eFG% arasındaki fark, oyuncunun serbest atış çizgisine ne kadar sık gittiğine dair ipucu verir. Faul kazanmakta usta olan oyuncuların TS%'si eFG%'sinden belirgin biçimde yüksek çıkar. Faul kurallarının ayrıntısı için basketbolda faul türlerini anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

Sınırlar ve dikkat edilecek noktalar

• Hacmi göstermez: Maçta 3 şut atıp hepsini sokan oyuncunun TS%'si çok yüksek çıkar; ama takımın hücum yükünü taşıyan, 20 şut deneyen oyuncuyla aynı bağlamda değildir. TS% ile birlikte şut denemesi sayısına da bakın.
• Şut yaratmayı ölçmez: Kendi şutunu yaratan oyuncular ile asistle boş pozisyonda şut bulan oyuncular aynı ölçekte değerlendirilir.
• Lig ortalaması değişir: İyi bir TS% değeri lige ve döneme göre farklıdır; karşılaştırmayı aynı lig ve sezon içinde yapmak gerekir.
• Top kayıplarını içermez: Şut denemesine ulaşamadan topu kaybetmek TS%'ye yansımaz.

Top kayıpları ve diğer kutu skoru verileriyle bütünlüklü bir özet için PIR hesaplamasını anlattığımız yazıya, oyuncunun sahadayken takım skoruna etkisi için de artı-eksi istatistiği yazımıza göz atabilirsiniz.

Takım düzeyinde şut verimi

eFG% takım düzeyinde de çok kullanılır. Basketbol analizinde maç sonucunu en çok etkileyen dört faktörden biri olarak sıkça anılır; diğerleri top kaybı oranı, hücum ribaundu oranı ve serbest atış çizgisine gitme sıklığıdır. Bir maçta rakibinden belirgin biçimde yüksek eFG% ile oynayan takım, diğer alanlarda geride kalsa bile çoğu zaman kazanır. Bu yüzden antrenörler hem kendi takımlarının şut kalitesini yükseltmeye hem de rakibi zor şutlara zorlamaya odaklanır.

Pratik bir okuma yöntemi: Maç sonu istatistiklerinde iki takımın eFG%'sini yan yana koyun, ardından top kayıplarını ve hücum ribaundlarını karşılaştırın. Şut verimi düşük olan takım, daha az top kaybı ve daha çok hücum ribaundu ile bu açığı kapatmış olabilir.

Sık sorulan sorular

İyi bir TS% kaçtır?

Kesin bir eşik yoktur; lig ortalaması döneme göre değişir. En doğru yorum, oyuncunun değerini aynı lig ve sezonun ortalamasıyla karşılaştırmaktır.

0,44 katsayısı her ligde aynı mı?

Yaygın formülde 0,44 kullanılır. Bazı analistler farklı kural setleri için küçük düzeltmeler önerir, ancak standart hesaplamalarda bu değer esas alınır.

eFG% yüzde 100'ü geçebilir mi?

Teorik olarak evet. Yalnızca üçlük deneyip hepsini isabet ettiren bir oyuncunun eFG%'si yüzde 150 çıkar; bu, formülün üçlüklere verdiği ek ağırlığın doğal sonucudur.

İlgili HaberRockets, Warriors’ı Mağlup Etti! Alperen Şengün Triple-Double’ı Kaçırdı