xA nedir? Asist beklentisi, anahtar pas ve yaratıcılık istatistikleri

xA (asist beklentisi), bir pasın asiste dönüşme olasılığını ölçer ve takım arkadaşı gol atamasa bile pas verenin yarattığı fırsatı görünür kılar. Anahtar pas ve xG ile ilişkisini örneklerle açıkladık.

Asist sayısı, pası alan oyuncunun golü atıp atmamasına bağlıdır; xA ise bu bağı koparır. xA (expected assists, asist beklentisi), bir pasın asiste dönüşme olasılığını ölçen istatistiktir ve genellikle pasın ardından çekilen şutun xG değerine eşitlenir. Böylece takım arkadaşı fırsatı kaçırsa bile pası verenin yarattığı fırsatın kalitesi görünür olur. Konunun geniş çerçevesi spor istatistikleri rehberimizde yer alıyor.

xA nasıl hesaplanır?

En yaygın yöntemde, şutla sonuçlanan her pasa, ardından gelen şutun xG değeri yazılır. Örneğin bir orta saha oyuncusu ceza sahası içine ara pası atar, forvet 0,35 xG'lik bir şut çeker. Şut gol olsun ya da olmasın, pası veren oyuncunun hanesine 0,35 xA eklenir.

Bazı veri sağlayıcılar farklı bir yol izler: Pasın nereden nereye atıldığına, türüne ve oyun durumuna bakarak, şut çekilip çekilmediğinden bağımsız biçimde pasın asist olma olasılığını tahmin eder. Bu ikinci yöntem, şutla bitmeyen tehlikeli pasları da ödüllendirir. Hangi kaynağın hangi yöntemi kullandığını bilmek, değerleri doğru yorumlamak için önemlidir.

Gol beklentisi ile bağlantısı

Birinci yöntemde xA, doğrudan xG'den türetildiği için xG'nin güçlü ve zayıf yanlarını da miras alır. xG'nin hangi verilerle hesaplandığını ve nasıl okunduğunu xG nedir sorusunu yanıtladığımız yazıda anlattık.

Örnek: İki orta saha oyuncusu

Beş maçlık bir dönemde iki oyuncunun verilerini düşünelim. Değerler örnek amaçlıdır:

Yalnızca asiste bakan biri Oyuncu 2'yi daha yaratıcı sanabilir. Oysa Oyuncu 1 çok daha fazla ve daha kaliteli fırsat yaratmış; takım arkadaşları bu fırsatları değerlendirememiş. Oyuncu 2'nin üç asisti ise düşük olasılıklı şutların gole dönmesiyle gelmiş. Uzun vadede Oyuncu 1'in asist sayısının artması, Oyuncu 2'nin ise düşmesi beklenebilir.

Anahtar pas, xA ve şut yaratan aksiyonlar

Anahtar pas sayısı yüksek ama xA'sı düşük bir oyuncu, çok sayıda pas atıyor ama bunlar uzak mesafeden şutlara yol açıyor olabilir. Tersi durumda, az ama net fırsat yaratan bir oyuncu görülür.

xA hangi mevkilerde öne çıkar?

Doğal olarak on numaralar, kanat oyuncuları ve hücuma çıkan bekler xA'da üst sıralarda yer alır. Ancak takımın oyun planı da belirleyicidir. Kanat bindirmeleriyle oynayan takımlarda beklerin xA'sı yükselirken, merkezden oynayan takımlarda yaratıcılık ön libero ve on numara arasında paylaşılır. Mevkilerin görev tanımları için mevkilerin görev tanımlarını anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

Duran toplar

Korner ve serbest vuruşları kullanan oyuncular, bu duran toplardan da xA toplar. Bu yüzden bir oyuncunun yaratıcılığını değerlendirirken açık oyun xA'sını ayrıca incelemek daha adil bir tablo verir. Duran top uzmanı bir oyuncunun toplam xA'sı yüksek görünse de oyun içindeki katkısı sınırlı olabilir.

xA'yı yorumlarken dikkat edilecekler

• 90 dakikaya oranlayın: Farklı sürelerde oynayan oyuncuları karşılaştırırken 90 dakika başına xA kullanın.
• Takım bağlamını hesaba katın: Topa çok sahip olan takımlarda oyuncuların xA üretme fırsatı daha fazladır. Topa sahip olma oranının nasıl hesaplandığını topa sahip olma yüzdesi yazımızda açıkladık.
• Kısa dönem gürültüsüne dikkat: Birkaç maçlık veriler yanıltıcı olabilir.
• xG ile birleştirin: Bir hücum oyuncusunun toplam katkısını görmek için 90 dakika başına xG ve xA toplamına bakılabilir.

Ön libero ve beklerde yaratıcılığı ölçmek

xA, son pası ölçtüğü için oyunu çok geriden kuran oyuncuların katkısını tam göstermez. Bir ön libero, ceza sahası çevresine kadar topu taşıyan dikine pası atar; ancak şutu hazırlayan son pası başka bir oyuncu verir ve xA ona yazılır. Bu nedenle oyun kurucuların değerlendirilmesinde ileri pas (progresif pas) sayısı, son üçte bire atılan pas sayısı ve şut yaratan aksiyonlar gibi ek ölçütler kullanılır.

Bekler için ise orta isabeti ve ceza sahasına yapılan paslar öne çıkar. Ancak ortalar genellikle düşük xG'li kafa vuruşlarına yol açtığı için çok orta yapan bir bekin xA'sı, ortaların sayısına göre beklenenden düşük kalabilir. Bu da xA'nın aynı zamanda takımın hücum stratejisinin verimliliği hakkında ipucu verdiğini gösterir: Ceza sahasına yerden ara pası atabilen takımlar, havadan orta yapan takımlara göre genellikle daha yüksek xA üretir.

Bir oyuncuyu değerlendirirken bu yüzden tek bir sayı yerine küçük bir veri seti kullanmak gerekir: xA, anahtar pas, ileri pas ve top kayıpları birlikte, oyuncunun hücumdaki rolünü çok daha net anlatır.

Sık sorulan sorular

xA ile asist arasındaki fark büyükse ne anlama gelir?

Asist, xA'nın çok altındaysa takım arkadaşları fırsatları kaçırıyor olabilir; çok üstündeyse düşük olasılıklı şutlar gole dönüyordur. Her iki durumda da uzun vadede ortalamaya dönüş beklenebilir.

Kaleciler xA üretebilir mi?

Evet. Uzun bir oyun açma pası doğrudan şutla sonuçlanırsa kaleci de xA alır; ancak bu oldukça nadirdir.

xA nerede bulunur?

Birçok istatistik sitesi ve yayıncı maç sonu raporlarında xA verir. Değerlerin kaynaktan kaynağa değişebileceğini unutmamak gerekir.

İlgili HaberA Milli Takım A Ligi’nde Nasıl Kalır? İşte Tüm Olasılıklar