xG nedir? Futbolda gol beklentisi nasıl hesaplanır ve nasıl okunur?

xG (gol beklentisi), bir şutun gole dönüşme olasılığını 0 ile 1 arasında gösteren istatistiktir. Hangi verilerle hesaplandığını, örnek maç tablosunu ve en sık yapılan yorum hatalarını anlattık.

xG (expected goals, gol beklentisi), bir şutun gole dönüşme olasılığını 0 ile 1 arasında bir değerle gösteren futbol istatistiğidir. 0,30 xG'lik bir şut, benzer koşullarda çekilen şutların yaklaşık yüzde 30'unun gol olduğu anlamına gelir. Bir takımın maçtaki toplam xG'si, yarattığı fırsatlardan ortalama kaç gol beklenebileceğini gösterir. Bu yazı, maç analizinde kullanılan spor istatistikleri rehberimizin futbol bölümündeki ilk ve en temel başlıktır.

xG hangi verilerle hesaplanır?

xG modelleri, geçmişte çekilmiş çok sayıda şutun verisini kullanır. Her yeni şut, kendisine benzeyen eski şutlarla karşılaştırılır ve o şutlardan ne kadarının gol olduğuna bakılır. Modellerde sık kullanılan değişkenler şunlardır:

• Mesafe: Kaleye yaklaştıkça olasılık artar.
• Açı: Kaleyi tam karşıdan gören şut, dar açıdan çekilen şuttan daha değerlidir.
• Vücut bölümü: Kafa vuruşları genellikle ayakla yapılan şutlardan daha düşük xG alır.
• Pozisyon türü: Açık oyun, kontratak, korner, serbest vuruş ya da penaltı.
• Asistin türü: Ara pası, yerden orta, havadan orta gibi şutu hazırlayan pasın niteliği.
• Baskı ve savunmacı konumu: Gelişmiş modellerde şut anında kaleci ve savunmacıların yeri de hesaba katılır.

Modeller farklı değişkenler ve farklı veri setleri kullandığı için aynı şut iki ayrı kaynakta farklı xG değeri alabilir. Bu yüzden karşılaştırma yaparken tek bir kaynağa bağlı kalmak gerekir.

Penaltının xG değeri

Penaltı, koşulları her seferinde neredeyse aynı olan tek şut türüdür. Bu nedenle modellerin çoğu penaltıya sabit bir değer verir; bu değer yaygın modellerde 0,75 ile 0,80 arasında yer alır. Penaltının ve serbest vuruşların kurallarını hatırlamak isterseniz penaltı ve serbest vuruş kurallarını anlatan yazımıza bakabilirsiniz.

Örnek: Bir maçın xG tablosu

A takımının bir maçta çektiği beş şutu düşünelim. Değerler örnek amaçlıdır:

A takımı 1,55 xG ile 2 gol atmış. Yani yarattığı fırsatlardan beklenenden biraz fazla gol çıkarmış. Bunun nedeni, düşük olasılıklı kafa vuruşunun gole dönmesi. Öte yandan 27. dakikadaki büyük fırsat kaçmış. Tek maçta bu tür sapmalar çok normaldir.

xG nasıl okunur?

Gol ile xG arasındaki fark

Bir oyuncunun ya da takımın attığı gol sayısı, xG toplamının belirgin biçimde üzerindeyse "xG'nin üzerinde performans" gösteriyor denir. Bu, gerçekten üstün bir bitiricilikten kaynaklanabilir; ama çoğu zaman bir süre sonra ortalamaya dönüş görülür. Kısa dönemde xG'nin çok üzerinde gol atan bir forvetin bu temposunu tüm sezona yayması her zaman beklenmemelidir.

Yenen xG ve xG farkı

Takımlar için yalnızca üretilen xG değil, rakibe izin verilen xG de önemlidir. Üretilen xG'den yenen xG çıkarıldığında xG farkı elde edilir. Bu fark, uzun dönemde takımın gerçek gücünü puan tablosundan daha istikrarlı biçimde yansıtma eğilimindedir. Puan tablosunda üst sıralarda olup xG farkı zayıf olan bir takım, şanslı bir dönem geçiriyor olabilir.

Şut başına xG

Toplam xG'yi şut sayısına bölmek, şut kalitesini gösterir. 15 şutta 1,2 xG üreten bir takım (şut başına 0,08) uzaktan ve zor pozisyonlardan şut deniyor demektir. 8 şutta 1,6 xG (şut başına 0,20) üreten takım ise daha az ama daha net fırsat yaratıyordur.

xG'nin sınırları

• Şutla bitmeyen fırsatları görmez: Son anda araya giren bir savunmacı yüzünden şut çekilemeyen tehlikeli bir atak xG'ye yansımaz.
• Bitiricinin kalitesini dışarıda bırakır: Klasik xG, şutu kimin çektiğini değil, pozisyonun ortalama değerini ölçer.
• Skor durumundan etkilenir: Erken öne geçen takım geri çekildiğinde rakip daha fazla şut ve xG üretebilir.
• Tek maçta gürültülüdür: Anlamlı yorumlar için birçok maçın verisine bakmak gerekir.

Şutla bitmeyen katkıları ölçmek için asist beklentisi ve pres istatistikleri devreye girer. Pası veren oyuncunun katkısını xA ile pas katkısını ölçmeyi anlatan yazıda, takımın topsuz oyundaki yoğunluğunu ise PPDA ile pres yoğunluğunu anlatan yazıda ele aldık.

xG'yi maç izlerken kullanmak

Maç sonu istatistiklerinde xG'ye bakarken üç adım yeterlidir: Önce iki takımın toplam xG'sini karşılaştırın, ardından şut sayısıyla bölüp şut kalitesine bakın, son olarak gol sayısıyla kıyaslayıp şansın ne kadar rol oynadığını değerlendirin. Bir sezonun ilk haftalarında çıkan sonuçlar yerine xG eğilimlerine bakmak, takımların gerçek seviyesi hakkında daha erken ipucu verir.

Oyuncu düzeyinde xG: Forvet değerlendirmesi

xG yalnızca takımlar için değil, oyuncular için de kullanılır. Bir forvetin sezon boyunca çektiği şutların xG toplamı, ne kadar iyi pozisyona girdiğini gösterir. Bu değeri 90 dakikaya bölmek, farklı sürelerde oynayan oyuncuları karşılaştırmayı kolaylaştırır. Penaltıların değeri yüksek olduğu için birçok analizde penaltısız xG (npxG) ayrıca verilir; böylece penaltı atıcısı olan oyuncunun açık oyundaki katkısı daha net görülür.

Gol sayısı düşük ama xG'si yüksek bir forvet, doğru yerlerde bulunuyor ama bitiricilikte kötü bir dönem geçiriyor olabilir. Bu tür oyuncuların gol sayısı zamanla yükselme eğilimindedir. Tersi durumda, xG'si düşük olduğu hâlde çok gol atan bir oyuncu, zor pozisyonlardan olağanüstü goller buluyordur; bu performansın sürdürülebilirliği daha belirsizdir.

Sık sorulan sorular

xG yüksek olan takım kazanmalı mı?

Hayır. xG olasılık ölçer; tek bir maçta düşük xG'li takımın kazanması sık görülür. xG, uzun dönemde hangi takımın daha iyi fırsat ürettiğini gösterir.

xG 1'den büyük olabilir mi?

Tek bir şutun xG'si 0 ile 1 arasındadır. Bir takımın maç toplamı ise şutların toplamı olduğu için 1'in üzerine çıkabilir.

xGOT nedir?

Bazı kaynaklarda yer alan xGOT, şutun kaleye nereye gittiğini de hesaba katan, yalnızca isabetli şutlar için hesaplanan bir türevdir. Bitiricilik ve kaleci performansını değerlendirmede kullanılır.

İlgili HaberA Milli Takım A Ligi’nde Nasıl Kalır? İşte Tüm Olasılıklar